Lịch sử phát triển của nghề gốm sứ ở Bình Dương

Lịch sử nghề gốm Bình Dương vẫn là những thông tin được nhiều người quan tâm mỗi khi nhắc đến truyền thống nghề làm gốm tại Việt Nam. Tại Việt Nam không chỉ có riêng các làng nghề gốm nổi tiếng như Bát Tràng, Biên Hòa, Thanh Hà, Bàu Trúc…. mà gốm sứ ở Bình Dương cũng là một địa điểm thu hút được nhiều khách hàng khi sử dụng sản phẩm gốm. Vậy lịch sử nghề gốm Bình Dương có từ khi nào, phát triển như thế nào? Hãy cùng với Gốm Sứ Mộc tìm hiểu qua bài viết sau đây nhé!

1/ Lịch sử hình thành

Theo một số kết quả khai quật khảo cổ học tại tỉnh Bình Dương, nghề gốm nơi đây do người một nhóm cộng đồng người Việt gốc Hoa tạo ra khá sớm, vào khoảng thế kỉ XIX. Gốm sứ vùng Đông Nam Bộ nói chung và tỉnh Bình Dương nói riêng trong giai đoạn đầu, các sản phẩm đều mang phong cách gốm Phúc Kiến. Trong giai đoạn này, các lò gốm ở Bình Dương sản xuất chủ yếu các sản phẩm gia dụng như lu, vại, nồi đất, tô, chén, bình trà gốm sứ… phục vụ cho nhu cầu sử dụng trong địa phương. Lái Thiêu, Chánh Nghĩa và Tân Phước Khánh là 3 lò gốm lớn và phát triển nhất tỉnh.

lịch sử nghề gốm bình dương
lịch sử nghề gốm bình dương

Các giai đoạn hình thành làng nghề gốm sứ Bình Dương được chia thành 4 giai đoạn như sau:

  • Giai đoạn hình thành và phát triển (1867 – 1945) 
  • Giai đoạn thịnh vượng (1945 – 1975) 
  • Giai đoạn tiến bộ kỹ thuật (1975 -1986)
  • Giai đoạn tái phát triển (1986 đến nay).

Với nhu cầu thị trường tiêu thụ ngày càng lớn, thẩm mỹ của con người ngày càng cao, vào những năm 1950 – 1960, các lò gốm ở đây đã bắt đầu sản xuất thêm gốm sứ trang trí để đáp ứng với nhu cầu của người sử dụng trong và ngoài nước. Cho đến khoảng cuối thế kỉ XX đầu thế kỉ XXI, sản xuất gốm sứ theo quy trình công nghiệp hiện đại được sử dụng để thay thế cho các hầu hết các lò nung truyền thống. Các mẫu mã sản phẩm, màu men, trang trí mỹ thuật đa dạng và sắc sảo hơn… đại diện cho dòng gốm mỹ nghệ cao cấp đó là gốm sứ Minh Long.

2/ Đặc điểm gốm Bình Dương

Những sản phẩm gốm sứ đa dạng về mẫu mã, chủng loại, vừa mang nét văn hóa truyền thống, vừa mang phong cách hiện đại. Gốm sứ Bình Dương hiện nay đã có gần 300 cơ sở sản xuất gốm và tập trung chủ yếu ở Tx. Thuận An, Tp. Thủ Dầu Một và Tx. Tân Uyên, cung cấp cho thị trường từ 130 -150 triệu sản phẩm/năm, đặc biệt là gốm sứ công nghiệp và gốm sứ mỹ nghệ. Gốm sứ Bình Dương được làm từ đất sét. Các chủ lò thường mua sẵn đất sét với số lượng lớn. Và trước khi đưa vào sản xuất đất sét được phơi nắng cho rỏ phèn. Sau khi phơi đất sét tiếp tục được ngâm qua hai lần nước, lọc lấy phần nhựa rồi được nhào thật nhuyễn. Phần đất sét được sử dụng làm gốm sứ được gọi là Hồ.

làm gốm bình dương
Học làm gốm bình dương

3/ Các quy trình cơ bản để làm gốm

Bước 1: Thấu Đất – chọn và xử lý đất

Bước đầu tiên trong quy trình làm đồ gốm là phải chọn được nguyên liệu tốt nhất là đất sét và cao lanh. Tiếp đó, đất sẽ được tinh luyện qua nhiều công đoạn để có thể lấy được đất tốt nhất để có thể làm gốm. Đất sét sau khi được khai thác thường rất rắn nên cần được qua quá trình tinh luyện, bao gồm tưới nước rồi dùng mai thái mỏng. Sau đó loại bỏ những tạp chất và dùng chân nhào thật kỹ rồi đắp thành từng đống lớn. Đất này sẽ được thái đi thái lại nhiều lần để tạo nên độ mịn, dẻo. Công đoạn đầu tiên này gọi là thấu đất.

Bước 2: Chuốt Gốm – Tạo hình gốm sứ

Có 3 phương pháp tạo hình gốm chính là: Tạo hình gốm trên bàn xoay; tạo hình gốm bằng khuôn và nặn đắp gốm bằng tay. Cũng có những sản phẩm được tạo bởi sự kết hợp của cả 3 phương pháp trên.

Bước 3: Trang trí hoa văn trên gốm

Khâu trang trí quan trọng quyết định tính thẩm mỹ cũng như giá trị trong quy trình sản xuất gốm sứ. Sau khi tạo hình và phơi khô, người nghệ nhân sẽ sử dụng bút lông để vẽ, tạo hoa văn, tăng tính nghệ thuật thẩm mỹ cho từng sản phẩm.

Bước 4: Tráng Men

Sau khâu trang trí, các sản phẩm gốm sứ sẽ được tiến hành nung sơ, tức nung lần đầu, sau đó được phủ lớp men và mang đi nung chính thức. Tùy thuộc vào từng loại, một số không qua giai đoạn nung sơ trước đó. Với sản phẩm có kích thước nhỏ thường được nhúng vào men, còn với sản phẩm có kích thước lớn hơn người ta thường sử dụng phương pháp dội hoặc phung men.

Bước 5: Nung Sản Phẩm Gốm

Thời gian nung và nhiệt độ nung cũng khác nhau tuỳ theo mỗi loại lò và mỗi dạng gốm cụ thể. Cụ thể: Gốm đất nung ở nhiệt độ từ 600 – 900 độ C, gốm sành nâu từ 1100 – 1200 độ C, gốm sành xốp từ 1200 – 1250 độ C, gốm sành trắng từ 1250-1280 độ C và đồ sứ từ 1280 – 1350 độ C. Các sản phẩm của sứ Long Phương đều được nung 2 lần ở nhiệt độ cao nhất 1380 độ C để ra được sản phẩm men trắng, nhẵn bóng đạt đến độ tinh xảo nhất.

quy trình làm gốm bình dương
quy trình làm gốm bình dương

4/ Một số câu hỏi thường gặp

4.1 Các địa địa chỉ lò gốm tại Bình Dương ở đâu?

Địa chỉ gốm tại Bình Dương tập trung tại 3 nơi chính: Lái Thiêu, Thuận An và Thủ Dầu Một

4.2 Điểm đặc biệt của gốm Bình Dương

Điểm đặc biệt như đơn giản nhất là việc sử dụng nước sơn bóng ,chất men tốt và bền đẹp nên vì thế mà người tiêu dùng luôn cho làng gốm này sự tin tưởng lựa chọn trong suốt nhiều năm liền.

Bài viết liên quan
Đặt hàng
087.790.7790