Những điều cần biết về làng nghề gốm Bồ Bát

Làng nghề gốm Bồ Bát là một trong những làng nghề làm gốm truyền thống tiếp theo mà Gốm Sứ Mộc muốn giới thiệu đến bạn. Làng gốm Bồ Bát nay là làng Bạch Liên, thuộc xã Yên Thành, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình. Gốm Bồ Bát đã có hàng ngàn năm lịch sử, là “tổ nghề” của làng gốm Bát Tràng ngày nay. Thông tin về làng nghề gốm Bồ Bát luôn được nhiều người tìm hiểu và khám phá, vậy thì hãy cùng với chúng tôi tìm hiểu ngay bài viết sau đây nhé!

1/ Lịch sử hình thành

Theo sử sách ghi lại, làng gốm Bồ Bát (thời đó thuộc phủ Trường Yên) đã nổi danh cách đây hàng nghìn năm với những sản phẩm gốm sắc trắng độc đáo phục vụ cho tiêu dùng và xây dựng. Điều này đã được xác nhận qua dấu tích của những lớp đất nung và mảnh gốm ken dày đặc được tìm thấy khi khai quật khảo cổ tại vùng này.

Vào thế kỷ IX, X, những sản phẩm của làng gốm Bồ Bát rất được thịnh hành. Những người thợ tài hoa của làng đã sáng tạo ra những sản phẩm cao cấp như gạch đất nung “Đại Việt quốc quân thành chuyên” – loại gạch chuyên dùng để xây thành. Bên cạnh đó là những sản phẩm gốm tinh xảo như đầu rồng, mặt linh thú, bát đĩa, đồ gia dụng… Những sản phẩm của làng gốm Bồ Bát vinh dự được cung tiến vua Đinh nên làng từ đó có tên là Bát Cống.

làng nghề gốm bồ bát
làng nghề gốm bồ bát tại Việt Nam

Năm 1010, vua Lý Thái Tổ rời đô về Thăng Long, hàng loạt các nghệ nhân tại làng nghề Bồ Bát đã theo triều đình về đất Thăng Long và định cư ở vùng ven sông Hồng, nơi có vùng đất sét tốt để sản xuất gốm sứ, tạo nên làng nghề gốm sứ Bát Tràng nổi tiếng ngày nay. Những người ở lại chủ yếu cấy lúa, làm ruộng để sinh sống và lãng quên đi cái nghề truyền thống, hưng thịnh một thời. 

Nghề gốm sứ Bồ Bát đã bị “thất truyền” từ đó. Hơn một nghìn năm sau, cũng chính tại nơi đây, cậu thiếu niên Phạm Văn Vang, năm 18 tuổi đã khăn gói lên Bát Tràng để tầm sư học đạo, quyết tâm phục dựng lại làng nghề. Hiện nay anh là Giám đốc Xưởng gốm làng Bồ Bát với quy mô hơn 300m2, là xưởng đầu tiên và duy nhất của làng Bạch Liên được dựng lên sau một thời gian dài chìm vào quên lãng.

2/ Sản phẩm gốm sứ Bồ Bát

Các sản phẩm của xưởng gốm Bồ bát có màu men trắng như ngà, mỏng nhẹ, độ cứng cao. Được nung ở nhiệt độ cao với nguyên liệu đất sét riêng mà chỉ nơi này mới có, đã tạo nên một loại gốm không có nồng độ chì, đảm bảo an toàn sức khỏe cho người dùng, cũng như giữ được nét đặc trưng, độ bền bóng của men, hạn chế sứt mẻ. 

Các sản phẩm chính của cơ sở là ấm chén, bát đĩa, bình hoa, chuông gió, tranh gốm mỹ nghệ, tượng gốm nghệ thuật, vòng cổ bằng gốm đa dạng về hình dáng, mẫu mã, được trang trí bằng những họa tiết truyền thống tinh tế và được vẽ bằng men màu rất độc đáo, thể hiện bàn tay tài hoa của các nghệ nhân ở vùng đất có gốc làm nghề.

gốm bồ bát
Làng gốm bồ bát truyền thống Ninh Bình

3/ Điểm đặc trưng riêng biệt của gốm Bồ Bát

Thời Lý – Trần, những sản phẩm của làng gốm Bồ Bát rất được ưa chuộng. Rất nhiều những di vật như gạch đất nung”Đại Việt quốc quân thành chuyên” – loại gạch chuyên dùng để xây thành, các sản phẩm gốm tinh xảo như đầu rồng, mặt linh thú, bát đĩa, đồ gia dụng…đã được tìm thấy khi khai quật khảo cổ tại khu vực đền Vua Đinh, Vua Lê (Ninh Bình).

Đặc biệt, gốm Bồ Bát chỉ sử dụng một loại đất sét trắng quý hiếm gọi là đất sét Bồ Di, chỉ riêng ở vùng này mới có. Loại đất này có đặc điểm tạo nên dòng men trắng số 1 hiện nay và chỉ cần nung 50-70% thời gian so với các loại đất khác nhưng vẫn bảo đảm chất lượng về độ mịn, cứng, sau khi nung sản phẩm ít bị nứt, vỡ hơn so với các loại đất sét khác.

Cùng với đó, là việc nung ở nhiệt độ cao nên sản phầm gốm được tạo ra không có nồng độ chì, đảm bảo an toàn sức khỏe cho người dùng, cũng như giữ được nét đặc trưng, độ bền bóng của men, hạn chế sứt mẻ, rất phù hợp cho gia dụng của các nhà hàng, khách sạn – những nơi thường xuyên phải sử dụng máy rửa bát. 

Để tạo nên sự độc đáo riêng cho dòng gốm Bồ Bát, anh Phạm Văn Vang – người đã khôi phục lại nghề gốm cổ của quê hương, tập trung vào sản xuất các mảng tranh gốm ghép, dựa trên nền một số dòng tranh nổi tiếng, như Ðông Hồ, với những nét văn hóa vùng, miền tiêu biểu trong cả nước. Trong đó, có khá nhiều hình ảnh các khu, điểm du lịch nổi tiếng của Ninh Bình như: Nhà thờ đá Phát Diệm, Khu du lịch sinh thái Tràng An, Khu du lịch Tam Cốc – Bích Ðộng.

4/ Một số câu hỏi thường gặp

4.1 Làng gốm Bồ Bát được hình thành từ khi nào?

Làng gốm cổ Bồ Bát xưa cách đây hơn 1.000 năm. Được xem là ông tổ phát triển đời đầu của làng gốm Bát Tràng và được phát triển cho đến ngày nay.

4.2 Địa chỉ đến tham quan làng nghề gốm Bồ Bát

Làng gốm Bồ Bát hay còn gọi là làng Bạch Bát, Bồ xuyên Chấn Thanh Hoa thuộc Ái Châu Sơn, nay là làng Bạch Liên, xã Yên Thành, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình.

Bài viết liên quan
Đặt hàng
087.790.7790