Ông tổ đầu tiên khai sinh ra nghề gốm là ai?

Ông tổ nghề gốm là ai đã khai sinh ra nghề làm gốm truyền thống của nước ta. Làng nghề gốm truyền thống tại Việt Nam khá đa dạng với nhiều thương hiệu làng nghề khác nhau được phân bổ ở nhiều nơi. Gốm là một nghề đã có từ lâu đời trong quá trình hình thành và phát triển lịch sử của dân tộc, vì thế, gốm cũng đã trở thành một phần của văn hóa Việt Nam để khắc họa lên nét đẹp của cuộc sống mà chúng ta rất trân trọng. Vậy bạn đã biết được ông tổ nghề gốm Việt Nam là ai không? Và thời gian hình thành từ khi nào? Hãy cùng với GỐM SỨ MỘC tìm hiểu qua bài viết sau đây nhé!

ông tổ nghề gốm

1. Nguồn gốc nghề gốm Việt Nam

Gốm là một nghề đã có từ lâu đời trong quá trình hình thành và phát triển lịch sử của dân tộc, vì thế, gốm cũng đã trở thành một phần của văn hóa Việt Nam để khắc họa lên nét đẹp của cuộc sống mà chúng ta rất trân trọng. Nguồn gốc của nghề gốm Việt Nam Từ ngàn đời trước gốm đã trở thành một trong những phát minh quan trọng của tổ tiên ta còn được lưu truyền những giá trị tốt đẹp đến tận ngày nay. Đồ gốm đã gắn bó mật thiết với cuộc sống của người dân và dưới sự sáng tạo cũng như đôi bàn tay khéo léo của người thợ gốm thì những sản phẩm gốm cổ Việt Nam đã được coi như một loại hình nghệ thuật mang tính dân gian sâu sắc phản ánh đời sống của dân tộc ta. 

Cách đây từ sáu, bảy ngàn năm trước nghề gốm cổ truyền Việt Nam đã xuất hiện trong những di chỉ thuộc văn hóa Hòa Bình, văn hóa Bắc Sơn, văn hóa Hạ Long… Sau đó, chúng ta tiếp tục tìm thấy đồ gốm trong di chỉ thuộc hậu kỳ đồ đá mới Phùng Nguyên, giai đoạn Gò Mun, giai đoạn Đồng Đậu,… Qua từng thời kỳ lịch sử đồ gốm cổ truyền nước ta đã có những bước phát triển vô cùng đa dạng và cải thiện về cả chất lượng và mặt thẩm mỹ. 

Theo các truyền thuyết sự đồ gốm, đồ sứ xuất hiện được ví như một điều bí hiểm, linh thiêng của đất trời chưa có lời giải khi để làm ra đồ gốm phải sử dụng loại chất bột nằm sâu trong lòng đất, ở những nơi linh thiêng có ma quỷ canh giữ thì mới thiêng. Trước mỗi lần khai thác cần phải chọn ngày lành tháng tốt như khi lấy lên mặt đất phải nhờ ánh sáng của mặt trời rọi xuống thì chất bột đó mới biến thành gốm, sứ…

2. Giai đoạn hình thành

Trong cuốn Lịch sử Việt Nam đã ghi lại: “Trong giai đoạn Phùng Nguyên, kỹ thuật tạo chế đồ đá đã đạt đến trình độ cực thịnh. Những chiếc rìu, vồ đục… quy mô to nhỏ khác nhau, được chế tạo bằng cách mài, cưa khoan, rất hoàn thiện. Những vòng tay, hoa tai, hạt chuỗi… bằng đá được chau chuốt, tiện, gọt tinh vi. Những loại hình đồ gốm (nồi, bát, cốc, vò…) có hình dáng đẹp, chắc, khoẻ, phần nhiều đã được chế tạo từ bàn tay. Mặt ngoài đồ gốm phủ đầy hoa văn trang trí với những đường vạch sắc sảo, những nét cong uyển chuyển, mềm mại, được phối trí, đối xứng và hài hòa. Đó là một biểu hiện về óc thẩm mỹ khá cao của người Việt Nam lúc bấy giờ….” 

Có thể thấy vào giai đoạn Phùng Nguyên (cách đây gần 4.000 năm) nghề gốm ở nước ta đã phát triển mạnh. Cho đến một thời kỳ của nước Văn Lang, thời Âu Lạc, kỹ nghệ gốm đã phát triển mạnh với những tác phẩm chế tác cực kì tinh xảo. Song, thời kì thịnh vượng nhất của nghề gốm là vào thời kỳ Lý – Trần (thế kỷ XI – XIV). Thời điểm này, nước ta phát triển hưng thịnh, quân sự, kinh tế, văn hóa đều có những bước tiến mạnh mẽ cũng như những kĩ nghệ cải tiến. 

Thời điểm đó nghề gốm đã minh chứng được sức ảnh hưởng khi có mặt ở khắp các tỉnh thành, nên hiện nay ven các dòng sông người ta vẫn bắt gặp nhiều mảnh sành, mảnh gốm còn vương sót lại. Thậm chí, nhiều lò gốm sứ xuất hiện từ thời Lý – Trần mà đến nay vẫn còn hưng thịnh như làng gốm Bát Tràng (Hà Nội), Quế Quyển (Hà Nam Ninh), Thổ Hà, Phù Lãng (Bắc Ninh), Hương Canh (Vĩnh Phúc), Chum Thanh (Thanh Hóa)… Tuy nhiên với mỗi vùng sẽ lại có những kỹ nghệ gốm sứ riêng không trùng lặp và đặc trưng của gốm sứ ở mỗi vùng lại khác nhau đã tạo thêm sự đa dạng và phong phú cho công nghệ gốm Việt Nam. Bởi vì nguyên liệu chính của gốm là phù sa nên không có gì lạ khi các làng nghề gốm đều phát triển dọc sát các triền sông để tiện cho việc lấy nguyên liệu chuyên chở về cơ sở sản xuất.

3. Một số làng nghề gốm nổi tiếng

Làng gốm Bát Tràng (huyện Gia Lâm, Hà Nội)

Nhắc đến nghề làm gốm, có lẽ ai cũng sẽ nhớ đến cái tên Bát Tràng. Thời xa xưa, Bát Tràng trong mắt những người con Hà Thành là một gò đất cao, được đặt cạnh sống để thuận tiện cho công việc làm gốm thủ công. Đến nay, dù đã trải qua rất nhiều năm, Bát Tràng vẫn là làng nghề nổi tiếng nhất tại Việt Nam về gốm cổ truyền. 

Hiện nay, Bát Tràng có đến hơn 600 cơ sở làm gốm, đa số đều là các hộ gia đình có truyền thống trong làng. Ở đây còn lưu giữ rất nhiều nét đặc trưng của nghệ thuật gốm cổ, với các dòng men xa xưa và sản phẩm thủ công 100%. 

Làng gốm Chu Đậu (huyện Nam Sách, Hải Dương)

Chu Đậu là một trong những làng gốm có mặt sớm nhất tại Việt Nam. Nhưng đến nay, làng nghề này đã không còn nữa. Những hiện vật về làng nghề này hiện nay chỉ còn được tìm thấy ở một số bảo tàng nổi tiếng ở Việt Nam và trên cả thế giới. Tuy đã suy tàn, đây vẫn là một trong những dấu ấn về nghề làm gốm cổ truyền Việt Nam, chứng minh sự phát triển thịnh vượng của ngành nghề này trong quá khứ. 

Làng gốm Phù Lãng (huyện Quế Võ, Bắc Ninh)

Cùng với làng gốm Bát Tràng, Phù Lãng cũng là một trong những làng nghề nổi tiếng nhất tại Việt Nam. Tuy nhiên, trải qua rất nhiều năm hình thành và phát triển, làng nghề này đã không còn giữ được tiếng vang như trước, chỉ còn sản xuất một số loại đồ gia dụng bằng sét đỏ. Thời gian gần đây, với những bước tiến trong việc khôi phục các ngành nghề cổ truyền, Phù Lãng đã và đang dần dần lấy lại được các giá trị truyền thống vốn có. 

Làng gốm Thanh Hà (Hội An)

Làng gốm Thanh Hà ở phố cổ Hội An cũng được rất nhiều du khách biết đến với nguyên liệu độc lạ, tạo nên những sản phẩm có màu sắc đỏ cam nhẹ nhàng và độ tơi xốp ấn tượng. Hiện nay, nếu đến Hội An và ghé thăm làng thì bạn vẫn có thể chiêm ngưỡng được một số sản phẩm nổi tiếng như tượng trang trí, tranh hay đèn…

Làng gốm Thổ Hà (Bắc Giang)

Thổ Hà tại Bắc Giang là một trong những làng nghề truyền thống làm gốm có từ lâu đời tại Việt Nam. Kỹ thuật làm gốm ở đây cũng có một vài nét tương đồng với gốm Phù Lãng, với các sản phẩm được phủ men da lươn và đa phần là các loại đồ gia dụng trong nhà như chậu, lu hay sành…

Làng gốm Phước Tích (Thừa Thiên – Huế)

Làng gốm Phước Tích là làng nghề cổ truyền phát triển mạnh trong thời nhà Nguyễn, thường làm ra các sản phẩm dành cho hoàng tộc. Nguyên liệu để sản xuất gốm tại đây thường là các loại đất sét có màu xám đen. Trải qua rất nhiều thăng trầm trong lịch sử, làng nghề này hiện nay đã không còn nữa. Các nhà chức trách đã và đang cố gắng khôi phục lại nhưng vẫn chưa đạt được kết quả như mong đợi. 

Làng gốm Bàu Trúc (Bình Thuận)

Nhắc đến nghề làm gốm tại Việt Nam, sẽ là một thiếu sót nếu không kể đến làng gốm Bàu Trúc tại Bình Thuận. Kỹ thuật làm gốm ở đây vô cùng khác biệt, gốm không được nung trong lò mà sẽ được nung ngoài trời với nhiệt độ khoảng 700-900 thông qua việc phủ rơm và đốt củi. Đặc biệt, gốm ở đây sẽ có độ tinh tế vô cùng cao bởi được làm thủ công hoàn toàn bằng bàn tay của nghệ nhân làm gốm. 

4. Một số câu hỏi thường gặp

4.1 Nghề gốm Việt Nam có từ khi nào?

Cho đến nay cũng không ai có thể xác định được thời gian hình thành nghề gốm chính xác khi nào. Chỉ biết được nghề gốm của nước ta đã có lịch sử hình thành từ nghìn năm lịch sử.

4.2 Người làm nên tên tuổi các làng nghề gốm là sai?

Tại mỗi làng nghề riêng biệt sẽ có người sáng lập ra làng nghề khác nhau. Người sáng lập ra làng nghề để duy trì những giá trị văn hóa làm gốm, tạo ra cho mình những quy trình làm gốm đặc biệt nhất.

4.3 Ông tổ nghề gốm đóng vai trò quan trọng như thế nào trong lịch sử nghề gốm?

Ông tổ nghề gốm có vai trò quan trọng trong việc phát triển nghề gốm và truyền lại kinh nghiệm cho các thế hệ sau.

Bài viết liên quan
Đặt hàng
087.790.7790