Sản xuất gốm Ninh Thuận – Những điều cần biết

Sản xuất gốm Ninh Thuận được biết đến là một trong những sản phẩm gốm uy tín chất lượng được nhiều người đông đảo sử dụng . Và nổi bật tại Ninh Thuận đó là làng nghề truyền thống làm gốm Bàu Trúc. Làng gốm Bàu Trúc, thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận, được xem như một bảo tàng gốm truyền thống của người Chăm các tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ.

Gốm Ninh Thuận được thổi hồn bởi văn hóa của người Chăm tạo nên một điểm mới sáng tạo cho làng nghề gốm phát triển tại Ninh Thuận. Vậy sản xuất gốm tại Ninh Thuận như thế nào và quy trình ra sao? Hãy cùng với Gốm Sứ Mộc tìm hiểu ngay sau đây nhé!

1. Sản xuất gốm Ninh Thuận truyền thống – Làng gốm Bàu Trúc

Làng gốm Bàu Trúc có tuổi đời hàng trăm năm, được xem là làng gốm cổ xưa nhất ở Đông Nam Á đến nay còn bảo lưu khá tốt kỹ thuật làm gốm hoàn toàn thủ công. Người Chăm làm gốm với kỹ thuật và quy trình thủ công truyền thống được các gia đình duy trì qua nhiều đời theo chế độ mẫu hệ “mẹ truyền-con nối.” Nơi đây được xem như một bảo tàng gốm truyền thống của người Chăm sinh sống tại Ninh Thuận và các tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ.

Những ngày qua, khi thông tin “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm” chính thức được UNESCO ghi vào Danh sách Di sản Văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, chính quyền và người Chăm ở tỉnh Ninh Thuận, đặc biệt là người Chăm ở làng gốm Bàu Trúc rất vui mừng, tự hào và tràn đầy hy vọng.

Mời các bạn đọc bài viết: Quy trình làm gốm Lái Thiêu – Những điều cần biết

gốm bàu trúc ninh thuận
gốm bàu trúc ninh thuận

2. Bước chọn nguyên liệu đất

Đất sét nguyên liệu đem về được phơi khô, đập nhỏ trộn với một lượng nước vừa đủ. Sau đó ủ qua đêm. Sáng hôm sau đem đất sét đã ủ trộn với cát mịn với một tỉ lệ nhất định (thường là 1:1 cũng có khi 2 đất 1 cát), rồi nhào nặn thật nhuyễn, trước khi đem tạo hình tác phẩm. Sau khi lấy đất, chỗ đào sẽ được lấp đi và người ta trồng lúa ngay trên đất đó. Sau đó khoảng một năm sau nhờ mùa lũ hằng năm, người ta sẽ lại có thể đào đất mới. Đất được nhồi bằng chân rồi ủ qua đêm hoặc khoảng một tiếng đồng hồ sau, trước khi tạo hình dáng gốm, người thợ gốm nhồi đất bằng tay một lần nữa. 

Sau đó, dùng đôi tay lăn những lọn đất hình trụ tròn trên một tấm ván bằng phẳng có rải lót một lớp cát mỏng vừa chống dính vừa tăng thêm lượng cát cho đất sét. Nhồi là cách loại bỏ tạp chất tránh tình trạng gãy, đổ sản phẩm khi tạo dáng; đồng thời là cách để các nguyên liệu (đất sét, cát, nước ngọt) hòa quyện vào nhau nhằm đạt độ dẻo lý tưởng. Hỗn hợp nguyên liệu sẽ không quá dẻo, không quá khô, đó phải là một sự mềm dẻo vừa phải để đôi tay mềm mại của những nghệ nhân Bàu Trúc cảm nhận được và nặn lên những hình hài “lý tưởng”.

3. Quá trình và kỹ thuật tạo hình gốm

Việc đầu tiên là tạo dáng gốm cơ bản, người thợ gốm vo tròn những khối đất thành hình quả bí. Tùy theo kích thước sản phẩm mà tạo quả bí lớn hay nhỏ, rồi để lên hòn kê bắt đầu tạo hình dáng gốm. Từ đây, người thợ gốm dùng tay để nặn ra hình dạng cơ bản của gốm cao 20 – 30cm. Tiếp theo, thợ gốm tăng dần kích cỡ, ráp nối đế và nâng thân gốm cao dần lên ở các mặt bằng các lọn đất (con trạch) cuộn tròn bằng tay gắn kết vào miệng gốm. Tuy nhiên phương pháp kết nối con trạch này, người thợ gốm Bàu Trúc chỉ sử dụng đối với gốm có kích thước lớn từ 40-50 cm trở lên như lu, tháp… 

Còn với các sản phẩm là vật dụng sinh hoạt hàng ngày có kích thước nhỏ khoảng 40cm trở xuống như  nồi, niêu, lò than… thì không cần sử dụng phương pháp gắn kết con trạch. Họ sử dụng đất sét thô bóng chải quanh thân để che đi các phần ráp nối, làm sạch dấu vân tay, làm mịn phần thân và miệng gốm, trước khi chà thân gốm bằng vải cuộn, do đó làm cho đất sét bóng láng.

Thợ gốm sẽ quấn một miếng vải quanh tay và nhẹ nhàng thấm vào nước trước khi chà đi chà lại thân gốm. Trong khi chờ cho gốm được ráo nước, người thợ tiếp tục tạo dáng miệng sản phẩm. Kĩ thuật bẻ miệng gốm được thực hiện lần lượt như sau: bẻ miệng đứng, rồi đến miệng loe, hơi loe, cuối cùng là miệng khum. Thao tác bẻ miệng gốm là giai đoạn cuối cùng trong công đoạn tạo hình dáng gốm Chăm Bàu Trúc. Ngoài ra gốm còn cần được cạo mỏng thân nhằm cân bằng kích thước, tránh chỗ dày mỏng cho thân gốm giúp tăng độ hấp thụ nhiệt trong quá trình nung. Sau khi cạo mỏng thân xong cần phải nông đáy gốm để trong quá trình phơi cũng như nung gốm sẽ không bị nứt vỡ.

sản xuất gốm ninh thuận
sản xuất gốm ninh thuận

4. Điểm độc đáo làm nên danh tiếng gốm Bàu Trúc Ninh Thuận

Điều làm nên sự khác biệt của nghệ thuật làm gốm Chăm ở làng Bàu Trúc chính là phong cách làm gốm không sử dụng đến thiết bị bàn xoay. Người thợ vừa đi giật lùi vòng quanh chiếc trục đặt khối đất sét, vừa đều tay xoa, vuốt để tạo hình sản phẩm. 

Đến khi thành hình hài thô, người thợ chà láng sản phẩm bằng cách quấn tấm vải nhỏ được thấm nước vào bàn tay, từng ngón tay xoa đều nhẹ nhàng hay miết thật mạnh để tạo cạnh, tạo hình răng cưa, khắc vạch, sóng nước, hoa văn độc đáo lên bề mặt của sản phẩm. 

Sản phẩm đã được tạo hình xong, để 2-3 ngày phơi cho khô mặt. Gốm không tráng men và được chất đống nung ngoài trời bằng củi và rơm trong 7-8 giờ ở nhiệt độ khoảng 800 độ C. 

Cách nung lộ thiên này nhằm tạo không gian cho sản phẩm, lửa nung kết hợp với gió thổi tạo nên các vết loang, các màu đặc trưng mang dấu ấn độc đáo của gốm Chăm như vàng đỏ, đỏ hồng, đen xám, nâu…

Câu hỏi thường gặp

Ở đâu tại Ninh Thuận sản xuất gốm truyền thống?

Trong tỉnh Ninh Thuận, làng gốm chính nằm ở xã Mỹ Hải, huyện Phan Rang – Tháp Chàm.

Sản phẩm gốm nổi tiếng của Ninh Thuận là gì?

Ninh Thuận nổi tiếng với những sản phẩm gốm trang trí tinh xảo như ly, chén, tô, bát và các đồ vật khác.

Nét đặc trưng của gốm Ninh Thuận là gì?

Gốm Ninh Thuận được sản xuất thủ công, tạo ra các sản phẩm có hình dáng đơn giản, sử dụng màu sắc tối giản và trang trí bằng các hoa văn đơn giản nhưng tinh tế.

Trên đây là một số thông tin hữu ích về sản xuất gốm Ninh Thuận với nhiều giá trị văn hóa của nghề làm gốm tại Ninh Thuận. Chúc bạn đọc có được những thông tin muốn biết và có được thiên những kiến thức hay về nghề gốm.

Bài viết liên quan
Đặt hàng
087.790.7790